close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

PL141860B1

код для вставкиСкачать
POLSKA
RZECZPOSPOLITA
LUDOWA
OPIS PATENTOWY
141860
Patent dodatkowy
do patentu nr
Zgłoszono:
84 03 15
Int. Cl.4 FWH 3/W
(P. 246685)
F16H
5/28
B6»K 17/W
Pierwszeństwo: 83 03 15 Wielka Brytania
URZĄD
Zgłoszenie ogłoszono:
84 10 22
PATENTOWY
PRL
Opis patentowy opublikowano: 88 09 30
Twórcawynalazku
Uprawniony z patentu: Massey-Ferąuson Servioes N.V.,
Curacao (Antyle Holenderskie)
Przekładnia pojazdu
Przedmiotem wynalazku jest przekładnia pojazdu, mająca zespół widełek wybieraka do
wybierania roboczego przełożenia przekładni.
Znana jest przekładnia pojazdu, mająca obudowę osłaniającą wielostopniowy główny zestaw
kół zmiany prędkości oraz szeregowy zestaw kół zmiany zakresu, przy czym zmiany prędkości i
zakresu są powodowane poprzez widełki wybieraka. ...
Celem wynalazku jest opracowanie przekładni, pracującej z prostym i łatwo dostępnym
zespołem widełek wybieraka przydatnym do stosowania w przekładni stosowanej w ciągnikach
rolniczych i przemysłowych (lub podobnych pojazdach) i mającej wielostopniowy główny zestaw
kół zmiany prędkości i szeregowe zestawy kół zmiany zakresu. Przekładnia pojazdu, mająca
obudowę osłaniającą wielostopniowy główny zestaw kół zmiany prędkości oraz szeregowy zestaw
kół zmiany zakresu, przy czym zmiany prędkości i zakresu są powodowane poprzez widełki
wybieraka, według wynalazku charakteryzuje się tym, że widełki wybieraka prędkości w głównym
zestawie kół i zakresu w zestawie kół wejściowych są zamontowane na pojedynczej szynie widełek
wybieraka i są przesuwne względem niej osiowo, przy czym szyna jest unieruchomiona względem
obudowy za pomocą wyjmowalnej śruby ustalającej, zaś obudowa posiada otwór, a szyna widełek
wybieraka jest zamontowana w obudowie osiowo przesuwnie wewnątrz tej obudowy po zwolnieniu
śruby ustalającej dla umożliwienia wyjmowania widełek wybieraka po kolei zjednego końca szyny
poprzez wspomniany otwór. Na szynie widełek wybieraka, przesuwnie względem niej, są zamon¬
towane następne widełki wybieraka, uruchamiające zestaw kół wyjściowych zmiany drugiego
zakresu. Na szynie widełek wybieraka przesuwnie względem niej mogą też być zamontowane
następnie widełki wybieraka, uruchamiające zestaw pełzania. Widełki wybieraka zestawu kół
wyjściowych zmiany drugiego zakresu są przesuwne osiowo względem szyny za pomocą cylindra
hydraulicznego, który otacza część szyny. Cylinder hydrauliczny jest cylindrem podwójnego
działania i zawiera dwudziałaniowy tłok o zróżnicowanej powierzchni, który otacza szynę i dzieli
cylinder na dwie komory robocze, przy czym jeżeli obydwie komory robocze są poddawane
działaniu ciśnienia na tym samym poziomie, to tłok przesuwa się w jednym kierunku, zaś jeżeli
tylko jedna komora jest sprężana, wówczas tłok przesuwa się w przeciwnym kierunku. Na szynie
2
«
141*6©
widełek wybieraka jest zamontowany przegubowo człon blokujący, zapewniający w danym czasie
ruch tylko jednych widełek wybieraka głównego zestawu kół zmianowych prędkości. Widełki
wybieraka są przesuwne względem szyny za pomocą mechanizmu wybieraka zawierającego uru¬
chamianą ręcznie górną dźwignię, zamontowaną pośrodku swoich zakończeń na kulistym przegu¬
bie w oprawie montażowej dla możliwości przechylania wokół dwóch prostopadłych osi oraz dolną
dźwignię zamocowaną dolnym końcem za pomocą kulistego przegubu we wsporniku, zaś górnym
końcem połączoną roboczo za pomocą częściowo kulistego członu z dolnym końcem górnej
dźwigni, zawierającym kielichowy człon, przy czym dolna dźwignia jest połączona za pomocą
kołka pośrodku swoich zakończeń z wałkiem wybieraka, którego podłużna oś przechodzi przez
wspornik, przez co przechylenie górnej dźwigni wokół jednej z prostopadłych osi powoduje
przemieszczenie osiowe wałka wybieraka w kierunku równoległym do jego osi podłużnej, zaś
przechylenie górnej dźwigni wokół drugiej prostopadłej osi powoduje obrót wałka wybieraka
wokół jego osi podłużnej.
. . Przedmiot wynalazku został uwidoczniony w przykładzie wykonania na rysunku, na którym
fig. 1 przedstawia widok z boku przekładni według wynalazku kontrolowanej przez mechanizm
wybieraka, fig. 2 — schematycznie układ kół zębatych zestawu kół wejściowych Z przekładni, fig. 3
— widok z góry układu widełek wybieraka w przekładni, fig. 4 — w powiększeniu Widok z boku w
kierunku strzałki IV z fig. 3 hydraulicznego cylindra uruchamiającego zakres górny/dolny, fig. 5A
— część widoku z góry mechanizmu wybieraka w kierunku strzałki VA z fig. 5, fig. 5 — widok
mechanizmu wybieraka w kierunku strzałki V z fig. 3, fig. 6 — widok mechanizmu wybieraka w
kierunku strzałki V2 z fig. 3, fig. 8 i 9 — działanie zastosowanej blokady głównego zestawu kół X,
fig. 10 i 11 — schematyczną ilustrację ruchu gófnej dźwigni przekładniowej (fig. 10 odpowiada fig.
5, a fig. 11jest widokiem w kierunku strzałki XI z fig. 5), fig. 12 i 13 — nichy robocze dźwigni, fig. 14
i 15 — odpowiednio widok z boku i z przodu mechanizmu wybieraka zestawu kółwyjściowych Z w
kierunku strzałek XIV i XV pokazanych na fig. 15,14 i 3, fig. 16-19 — schematyczne widoki z góry
rozmaitych ruchów członów wybieraka i wałka wybieraka, fig. 20 do 23 — schematycznie rozmaite
ruchy dźwigni dla wybierania wszystkich czterech przełożeń zestawu kół wejściowych Z (fig. 20 i 22
odpowiadają fig. 7, a fig. 21 i 23 stanowią widok w kierunku strzałki XXI na fig. 7), fig. 24 i 25
tabelarycznie koła zębate stosowane dla włączania biegu przedniego i wstecznego przekładni, fig.
26 — zmodyfikowaną postać mechanizmu wybieraka z dźwignią, fig. 27 — widok w kierunku
strzałki XXVII z fig. 26 — a fig 28 — przekrój przez alternatywną postać oprawy montażowej
dźwigni.
Pokazana na fig. 1 przekładnia zawiera czterobiegowy, główny zestaw kółX zmiany prędkości,
dwubiegowy zestaw kół wyjściowych Y realizujących zmianę wyjściowego zakresu górny/dolny
oraz stale zazębiony zestaw kół wejściowych Z realizujący zmianę między dwoma przełożeniami
przednimi i dwoma przełożeniami wstecznymi. Główny zestaw kół zawiera cztery koła zębate 10,
11,12,13 nasunięte na wałek pośredni 14 oraz cztery koła zębate 15,16,17 i 18 w stałym zazębieniu,
które są zamontowane obrotowo na dwóch częściach 19 i 28 wałka wyjściowego przekładni. Koła
zębate 15 i 16 są połączone z zespołem synchronizowanym 21, zawierającym ślizgową tuleję O i
realizującym pierwsze i drugie przełożenie poprzez przesunięcie tulei O w lewo względnie w prawo,
zaś koła zębate 17 i 18 są połączone z zespołem synchronizowanym 22, zawierającym ślizgową
tuleję P i realizującym trzecie i czwarte przełożenie przez przesunięcie tulei P w lewo względnie w
prawo.
Zestaw kół wyjściowych Y zawiera koło zębate Q przesuwne na wypustach 24 na części 2t
wałka wyjściowego. Koło zębate Q styka się kołem zębatym 25, które obraca się wraz z wałkiem
pośrednim 14 dając dolne przełożenie wyjściowe. Przesuwając koło zębate Q na wypustach 24
powoduje się połączenie zębów 26 koła zębatego Q ze współpracującymi zębami 27 koła zębatego
18, blokując tym samy koło zębate 18 z częścią 28 wałka wyjściowego i realizującgórne przełożenie
wyjściowe poprzez koła 13 i 18.
Zestaw kół wejściowych Ż zawiera koło zębate 28 i 29, zamontowane obrotowo na wałku
wejściowym 38. Tedwa koła zębate są w stałym zazębieniu z kołami zębatymi 31 i 32, które z kolei
są zamontowane obrotowo na części 19 wałka wyjściowego. Za kołami 28, 29, 31 i 32 na fig. 1
znajdują się dwa pośredniczące koła zębate 33 i 34 pokazane schematycznie na fig. 2, które
zazębiają się odpowiednio z kołami zębatymi 32 i 28. Pośredniczące koła zębate obracają się wraz ze
wspólnym wałkiem 35.
141860
3
Z kołami zębatymi 28 i 29 jest połączony zespół synchronizowany, którego tuleja M służy do
sprzęgania koła zębatego 28 albo koła zębatego 29 z wałkiem wejściowym 30. Dla sprzęgania koła
zębatego 31 albo 32 z częścią 19 wałka wyjściowego został użyty prosty pierścień ślizgowy N,
jakkolwiek w razie potrzeby można zastosować następny zespół synchronizowany.
Zestaw kół wejściowych Z może realizować duże przełożenie jazdy do przodu przez przesunię¬
cie tulei M w lewo dla sprzężenia koła zębatego 28 z wałkiem wejściowym 30, jak również
przesunięcie pierścienia ślizgowego N w lewo dla sprzężenia koła zębatego 31 z częścią 19 wałka
wyjściowego. Małe przełożenie jazdy do przodu może być zrealizowane przez zetknięcie tulei M z
kołem zębatym 29 i przesunięcie pierścienia ślizgowego N w prawo dla połączenia koła zębatego 32
z częścią 19 wałka wyjściowego.
Pierwsze przełożenie wsteczne uzyskuje się z wałka wejściowego 30, kiedy tuleja M sprzęga
koło zębate 28 z wałkiem wejściowym 30, a pierścień ślizgowy N sprzęga koło zębate 32 z częścią 19
wałka wyjściowego. Jeżeli tuleja M i pierścień ślizgowy N znajdują się w tych położeniach, wówczas
napęd przechodzi z wałka wejściowego 30 przez koło zębate 28, koło zębate 34, wałek 35, koło
zębate 32 do części 19 wałka wyjściowego. Następne przełożenie wsteczne uzyskuje się przez
połączenie synchronizującej tulei M z kołem zębatym 29 i przesunięcie pierścienia ślizgowego N dla
połączenia koła zębatego 31 z częścią 19 wałka wyjściowego. W tym stanie napęd jest przekazywany
z wałka wejściowego 30 przez koło zębate 29, koło zębate 32, koło zębate 33, wałek 35, koło zębate
34, koło zębate 28 i koło zębate 31 do części 19 wałka wyjściowego.
Tym samym zestaw kół wejściowych Z nadaje się do realizowania dwóch przełożeń jazdy do
przodu i dwóch przełożeń wstecznych, co umożliwia realizowanie przez całą przekładnię, w razie
potrzeby, szesnastu przełożeń jazdy do przodu i szesnastu przełożeń wstecznych.
Szesnaście przełożeń jazdy do przodu przekładni jest podzielone na cztery zakresy FA, FB, FC
i FD, przy czym każde z czterech przełożeń głównego zestawu kół X zmiany prędkości jest załączane
w każdym z zakresów.
Zakres FAjest załączony wówczas, gdy napęd poprzez zestaw kół wejściowych Z przechodzi
przez koła zębate 29 i 32, zaś napęd poprzez zestaw kół wyjściowych Y przechodzi przez koła zębate
Qi25.
Zakres FB jest załączany wówczas, gdy napęd poprzez zestaw kół wejściowych Z przechodzi
przez koła zębate 28 i 31, zaś napęd poprzez zestaw kół wyjściowych Y przechodzi przez koła zębate
Qi25.
Zakres FC jest załączany wówczas, gdy napęd poprzez zestaw kół wejściowych Z przechodzi
przez koła zębate 29 i 32, zaś napęd poprzez zestaw kół wyjściowych Y przechodzi przez koła zębate
13,18 i Q.
Zakres FD jest załączany wówczas, gdy napęd poprzez zestaw kół wejściowych Z przechodzi
przez koła zębate 28 i 31, zaś napęd poprzez zestaw kół wyjściowych Y przechodzi przez koła zębate
13,18 i Q.
Koła zębate wykorzystane do realizowania każdego z szesnastu przełożeń jazdy do przodu są
zebrane w postaci tabelarycznej na fig. 24.
W podobny sposób szesnaście przełożeń wstecznych przekładni jest podzielone na cztery
zakresy RA, RB, RC, RD. Koła zębate wykorzystane do realizowania każdego z szesnastu przełożeń
wstecznych są zebrane w postaci tabelarycznej na fig. 25.
Jak można zauważyć powyżej, robocze przełożenie jazdy do przodu lub wstecz przekładni jest
uzależnione od toru napędu wybieranego w zestawach kół Z i Y.
W razie potrzeby na wyjściu części 20 wałka wyjściowego można zainstalować dwuprędkoś-
ciowy, planetarny zestaw kół pełzania C, jak pokazano schematycznie przerywaną linią na fig. 1.
Zestaw kół pełzania C podwaja liczbę przełożeń przekładni i może przykładowo zawierać prze¬
suwną osiowo, mechaniczną tuleję sprzęgającą D, która realizuje zmianę roboczego przełożenia
pełzania.
Tuleje N, O, P koło Q i tuleja sprzęgająca D są przemieszczane osiowo za pomocą widełek
odpowiednio 100,101,102,103 i 104 wybieraka, pokazanych na fig. 3, które są zamontowane na
pojedynczej, ustalonej szynie 105 widełek wybieraka, podpartej w obudowie 106,107 przekładni.
Widełki wybieraka i szyna 105 są umieszczone za kołami zębatymi 31,32,15,16,17,18 i Q,
patrząc na fig. 1, jak wynika z fig. 3, stanowiącej widok z góry przekładni z fig. 1.
4
i4i t*o
Szyna 105jest zamocowana w obudowie 106, 107 przekładni za pomocą śruby ustalającej 108,
zaś położenie widełek 100,100 i 102 wybieraka względem szyny 105 jest utrzymywane za pomocą
elementów ustalających odpowiednio 109,110,111.
Osiowe położenie widełek 101 i 102 na szynie 105 jest kontrolowane za pomocą wałka 112
wybieraka, jak będzie wyjaśnione poniżej. Następny wałek 113 wybieraka kontroluje osiowe
położenie widełek 100 na szynie 105, a także położenie tulei M, wybierającej przełożenia w przód i
wstecz zestawu kół wejściowych Z.
Położenie osiowe widełek 103 wybieraka jest kontrolowane za pomocą cylindra hydrauli¬
cznego 114 (fig- 3 i 4), otaczającego szynę 105, Cylinder hydrauliczny 114 zawiera dwudziałaniowy
tłok 115 o zróżnicowanej powierzchni, podparty w sąsiedztwie jednego końca tulei IW, która z
kolei obejmuje szynę 105 i jest połączona z widełkami 103 wybieraka. Tłok 115 na fig. 3 jest
pokazany nad szyną 105 w skrajnie prawym położeniu (zakres dolnego przełożenia) i pod szyną 105
w skrajnie lewym położeniu (zakres górnego przełożenia).
Obydwa końce cylindra hydraulicznego 114 są wyposażone we wloty 117 i 110 płynu hydrauli¬
cznego. Tłok 115 i tuleja 114 są przesuwane w lewo przez połączenie obydwu wlotów 117 i lit ze
źródłem płynu hydraulicznego o tym samym ciśnieniu. Ruch tłoka 115 i tuki 116 w lewo następuje
w wyniku zróżnicowanej powierzchni tłoka 115, który jak pokazano na fig. 4 posiada większą
powierzchnię przekroju wystawionego na działanie ciśnienia płynu doprowadzonego wlotem lit
niż dla wlotu 117. Dla przesunięcia tłoka 115 i tulei 114 w prawo, wlot lit zostaje odłączony od
źródła płynu hydraulicznego pod ciśnieniem i odpowietrzony, przez co ciśnienie płynu doprowa¬
dzonego wlotem 117 powoduje przesunięcie tłoka i tulei w prawo.
Ten prosty układ cylindryczno-tłokowy ma tę zaletę, że wymaga jedynie obwodu hydrauli¬
cznego, doprowadzającego do wlotów 117 i lit ciśnienie najednakowym poziomie, zaś ruch tłoka
115 może być realizowany przez proste podłączenie lub odłączenie wlotu lit od źródła ciśnienia
przy użyciu, przykładowo, zaworu uruchamianego cewką, któryjednocześnie powoduje odpowie¬
trzenie wlotu lit przy odłączaniu od źródła ciśnienia.
Widełki 104 wybieraka, kontrolujące działanie zestawu kół pełzania C, mogą być urucha¬
miane mechanicznie z wykorzystaniem oddzielnej dźwigni wybieraka i mechanizmu łącznikowego
lub też elektrohydraulicznie z wykorzystaniem zaworu hydraulicznego uruchamianego cewką
(poprze* naciśnięcie przycisku), który kontroluje pracę zespołu cylindryczno-tłokowego, współp¬
racującego z widełkami wybieraka.
Widełki 100,101,102 i 103 wybieraka mogą być wyjęte z obudowy przekładni poprzez otwór
132 w obudowie 104, 107 po usunięciu płytki 131 przez odkręcenie śruby ustalającej 100, a
następnie szyny 105 w prawo na fig. 3. Obudowa osi tylnej, zamocowana z tyłu obudowy prze¬
kładni, ma wymiary umożliwiające opisane powyżej przesuwanie szyny 105 w prawo.
Jak stwierdzono powyżej, tuleje O i P są kontrolowane za pomocą wałka 113 wybieraka.
Wałki 112 i 113 wybieraka są z kolei poruszane poprzez górne dźwignie 120 i 121. Ponieważ
połączenie pomiędzy górną dźwignią 120 a towarzyszącym jej wałkiem 112 wybieraka jest takie
same jak połączenie pomiędzy górną dźwignią 121 a towarzyszącym jej wałkiem 113 wybieraka,
zatem zostanie opisane szczegółowo jedynie połączenie górnej dźwigni 120 z wałkiem 112. Odpo¬
wiadające elementy, dotyczące górnej dźwigni 121 z wałkiem 113, zostały oznaczone tymi samymi
odnośnikami cyfrowymi z dodatkiem litery a.
Jak przedstawiono na fig. 5, wewnętrzny koniec wałka 112 wybieraka utrzymuje palec 122,
który zachodzi w wycięcie 123 utworzone w środniku 124 (fig. 3), połączonym z widełkami 102
wybieraka lub w wycięcie 125 utworzone w środniku 124, połączonym z widełkami 101 wybieraka.
Z palcem 122 jest także połączony człon blokujący 127 w kształcie litery C, który jest
zamontowany przegubowo na szynie 105 jak pokazano na fig. 8. Gdy palec 122 znajduje się w
położeniu pokazanym na fig. 3 i 8, wówczas obracanie wałka 112 wybieraka wokół jego osi
podłużnej spowoduje przemieszenie końca palca 122, który styka się z wycięciem 123, w kierunku
strzałki VI lub V2 z fig. 3, w zależności od kierunku obrotu wałka 112. To z kolei spowoduje
odpowiednie przesunięcie osiowe widełek 102 wybieraka i w konsekwencji odpowiednią zmianę
roboczego przełożenia głównego zestawu kół X zmiany prędkości.
Jeżeli palce 122 znajduje się w wycięciu 123, wówczas koniec 127a członu blokującego 127
zachodzi w wycięcie 125, zapobiegając tym samymjakiemukolwiek ruchowi osiowemu widełek IM
wybieraka. m
141860
5
Palec 122 zachodzi w wycięcie 125 dla uruchomienia widełek 101 wybieraka poprzez osiowe
przesunięcie wałka 112 wybieraka w kierunku Wl na fig. 5. Tenruch palca 122 powoduje zetknięcie
go z końcem 127a członu blokującego 127, przechylając człon blokujący 127 wokół szyny 105 dla
wprowadzenia końca 127 w wycięcie 123,jak pokazano na fig. 9, zapobiegając tym samym ruchowi
widełek 102 wybieraka. Gdy palec 122 znajduje się w wycięciu 125, wówczas widełki 101 wybieraka
mogą być przesunięte, ponownie zmieniając robocze przełożenie głównego zestawu kół X.
Z powyższego wynika, że wskutek ruchów VI i V2 palca 122 wybieraka, zachodzącego w
wycięcia 123 lub 125, realizuje się cztery robocze przełożenia głównego zestawu kół X, przy czym
palec 122 wybieraka porusza się pomiędzy wycięciami 123 i 125 w wyniku osiowego przemieszcza¬
nia wałka 112 wybieraka w kierunku Wl i W2.
Przemieszczenia VI, V2, Wl i W2 są realizowane w następujący sposób. Zewnętrzny koniec
wałka 112 wybieraka utrzymuje widełki 128 zamocowane względem wałka 112 za pomocą śruby
ustalającej 129. Wałek 112 jest podparty za pomocą otaczającego go przedłużenia 130 uformowa¬
nego jako całość z płytką 131, która zamyka otwór 132 z boku obudowy przekładni. Widełki 128 są
połączone kołkiem 133 z dolną dźwignią 134, której dolny koniec jest zamontowany za pomocą
kulistego przegubu 135 we wsporniku 136 przykręconym śrubami do płytki 131. Górny koniec
dolnej dźwigni 134 jest wyposażony w częściowo kulisty człon 137 utrzymywany w kielichowym
członie 138 znajdującym się na dolnym zakończeniu górnej dźwigni 128. Górna dźwignia 120 jest
zamocowana przegubowo pośrodku obydwu końców na kulistym przegubie 139, który jest pod¬
party we wgłębionej oprawie montażowej 250, zamocowanej do podłogi 251 kabiny ciągnika lub
platformy kierowcy. Konwencjonalnie kabina lub platformajest odizolowana od wibracji podwo¬
zia ciągnika, zawierającego obudowę przekładni.
Na fig. 28 pokazano alternatywny sposób zamontowania górnych dźwigni 120 i 121, w którym
kulisty przegub 139 i oprawa montażowa 250 są zastąpione przez izolującą od wibracji oprawę
montażową 400, mającą środkową rurę metalową 401, przez którą przechodzi górna dźwignia 12©
zakołkowana w miejscu 402. Rura 401 jest otoczona pierścieniem z materiału polimerowego 403
przyklejonego do rury 401 i do zewnętrznego pierścienia metalowego 404, który jest zamocowany
do podłogi 251 kabiny. Wymagane przegubowe ruchy górnej dźwigni 120 są realizowane przez
podatność polimerowego pierścienia 403.
Opisany powyżej mechanizm wybieraka przełożenia, w którym górna dźwignia 120 jest
zamontowana ponad dolną dźwignią 134, która z kolei porusza wałek 112 wybieraka, jest przed¬
miotem współbieżącego zgłoszenia patentowego P. 246 686.
Na fig. 12 pokazano schemat ruchów górnej dźwigni 120, zaś na fig. 10 i 11 pokazano
schematycznie rozmaite ruchy górnej dźwigni 120 i odpowiadające ruchy palca 122 wybieraka.
Jeżeli założymy, że kierowca chce wybrać pierwsze przełożenie, wówczas powinien przesunąć
górną dźwignię 120 w lewo od położenia neutralnego NE z fig. 12, a następnie do przodu. Tedwa
ruchy są wskazane przez położenia 120' 1120" dźwigni na fig. 10 i 11. Jak można zobaczyć na fig. 10,
ruch w bok górnej dźwigni 120 do położenia 120' powoduje przechylenie dolnej dźwigni 134 w lewo
i konsekwencji osiowe przesunięcie wałka 112 wybieraka 112 w kierunku Wl, wprowadzające palec
122 do wycięcia 125 połączonego z widełkami 101 wybieraka. Następujący potem ruch do przodu
górnej dźwigni 120 do położenia 120" pokazanego na fig. 11 powoduje obrót wałka 112 wybieraka
w celu przemieszczenia widełek 101 wybieraka w kierunku W2 dla wybrania pierwszego
przełożenia.
Jak wynika z powyższego opisu, wszystkie cztery przełożenia głównego zestawu kół X mogą
być wybierane przez kombinację ruchów w bok, w przód i do tyłu górną dźwignią 120.
Jak wynika z fig. 12, dodatkowe położenie oznaczone H/L dla wybrania górnego/dolnego
zakresu zestawu kół Y znajduje się z lewej strony położenia dźwigni, odpowiadającego pierwszemu
i drugiemu przełożeniu.
Jak wynika z fig. 5, wałek 112 wybieraka jest wyposażony w przetyczkę 140, o którą opiera się
pierścień 141, odpychany sprężyną 142 od palca 122 wybieraka. Gdy górna dźwignia 120 porusza
się w płaszczyźnie m (fig. 12) pierwszego i drugiego przełożenia, w której stronę jest popychany
mechanizm wybieraka za pomocą nie pokazanej sprężyny, wówczas przetyczka 140 znajduje się w
położeniu 140' na fig. 5 (tj. znajduje się tuż przy lewej stronie płytki 131)Jeżeli górna dźwignia 12©
znajduje się w płaszczyźnie neutralnej oznaczonej jako n na fig. 12, wówczas przetyczka 14© może
141 m«
6
wejść do wgłębienia 143 znajdującego się w płytce 131, pozwalając tym samym na dalszy przesuw
wałka 112 wybieraka w prawo w kierunku Wl. Tendalszy ruch w prawo powoduje uruchomienie
elektrycznego przełącznika 144 pokazanego na fig. 6, który powoduje zmianę stanu zaworu
elektromagnetycznego sterującego podłączaniem i odłączaniem wlotu 118 od źródła ciśnienia
hydraulicznego. Tym samym d!a przykładu ruch górnej dźwigni 12t w lewo poza płaszczyznę m
spowoduje wybranie górnego zakresu zestawu kół wyjściowych Y, zaś następny ruch dźwigni w
lewo poza płaszczyznę m spowoduje wybranie dolnego zakresu zestawu kół wyjściowych Y itd. Jest
to prosty i skuteczny sposób realizowania jeszcze jednej funkcji, kontrolowanej górną dźwignią
120.
Na fig. 13 pokazano schemat ruchów górnej dźwigni 121, która kontroluje zestaw kół wejścio¬
wych Z, dający dwa przełożenia do przodu i dwa przełożenia wsteczne, jak opisano powyżej. Jak
wynika z wcześniejszego opisu, wprowadzenie dwuzakresowego zestawu kół wyjściowych Y,
kontrolowanego górną dźwignią 12*, pozwala na podwojenie liczby zakresów realizowanych przez
przekładnię, przez co otrzymuje się cztery zakresy jazdy do przodu FA, FB, FC i FD oraz cztery
zakresy wsteczne RA, RB, RC i RD.
Podwojenie liczby dostępnych zakresów znajduje odbicie w układzie ruchów górnej dźwigni
121, w którym gdy górna dźwignia 121 jest przesuwana do przodu, wówczas wybieranyjest zakres
przedni FA lub FC w zależności od tego, czy zestaw kół wyjściowych Y jest ustawiony na dolny czy
górny zakres. Podobnie, gdy górna dźwignia 121 jest przesuwana do tyłu, to wybierany jest zakres
przedni FB lub FD w zależności od tego, czy zestaw kół wyjściowych Y jest ustawiony na dolnym
czy górnym zakresie.
Jak pokazano na fig. 13, wsteczne zakresy RA i RC mogą być włączone przez przesunięcie
górnej dźwigni 121 na bok i w tył z położenia FA/FC, zaś wsteczne zakresy RB i RD mogą być
włączone przez przesunięcie górnej dźwigni 121 na bok i do przodu z położenia FB/FD. Wsteczne
zakresy RA/RB są włączone, gdy zestaw kół wyjściowych Yjest ustawiony na dolnym zakresie, zaś
wsteczne zakresy RC i RD są włączone, gdy zestaw kół wyjściowych Y jest ustawiony na górnym
zakresie.
Jak wynika z fig. 7, wewnętrzny koniec wałka 113 wybieraka posiada ramię 15* i wypust 151.
Wypust 151 wchodzi w wycięcie 152 w członie 153 wybieraka (fig. 14), któryjest zamontowany na
pręcie 154, utrzymującym widełki 155 uruchamiające tuleję 14. Wypust 151 zachodzi również w
wycięcie 156 w członie 157 wybieraka, przykręconym do widełek IW wybieraka, uruchamiającego
pierścień ślizgowy N.
Jak wspomniano powyżej, przedni zakres FA otrzymuje się wówczas, gdy tuleja M i pierścień
ślizgowy N są przesunięte w prawo względem ich środkowego położenia pokazanego na fig. 1, zaś
zestaw kół wyjściowych Y jest ustawiony na dolnym zakresie. Zakres ten jest wybrany wówczas,
gdy górna dźwignia 121 zajmuje położenie FA/FC z fig. 13, w którym wypust 151 styka się z
obydwoma wycięciami 152 i 156, jak pokazano na fig. 15 i schematycznie na fig, 17.
Jeżeli kierowca zechce teraz dokonać zmiany na drugi zakres przedni FB zestawu kół wejścio¬
wych Z (w którym tuleja M i pierścień ślizgowy N są przesunięte w lewo względem pozycji
pokazanych na fig. 1, zaś zestaw kół wyjściowych Yjest ustawiony na dolnym zakresie) to przesuwa
gówna dźwignię 121 do położenia FB na fig. 13, w którym wypust 151 pozostaje w wycięciach 152 i
156, zaś człony 153 i 157 wybieraka przesuwają się do położenia z fig. 16 wskutek obrotu wałka 113,
Na fig. 20, 21 i 23 zilustrowano schematycznie położenia dźwigni 121,134* i wałka 113 podczas
wybierania przednich zakresów FA, FB, FC i FD. Należy zauważyć, że podczas ruchu pomiędzy
położeniami FA i FB z fig 17 i 16, kołnierz 165 na ramieniu 15* pozostaje po lewej stronie płytki
granicznej 166, Płytka graniczna 166 zapobiega osiowemu ruchowi wałka 113 wybieraka w kie¬
runku W3 w położeniach pośrednich pomiędzy pozycjami FA i FB. Korzystnie mechanizm wybie¬
raka jest popychany dla nadania tendencji do przesuwania górnej dźwigni 121 dla zmiany płaszczy¬
zny zakresu przedniego FA/FC na FB/FD (fig. 13).
Można to zrealizować przykładowo za pomocą sprężyny 3#5, oddziaływującej pomiędzy
widełkami 128a a dolną dźwignią 134a, i odchylającej widełki 128, w stronę zakończenia 3%6
przedłużenia 13©a na lig. 7 aż do zetknięcia z nim, w którym to położeniu wypust 151 styka się z
obydwoma wycięciami 152 i 156.
141 860
7
Jeżeli przekładnia jest ustawiona na przedni zakres FA (fig. 17) zaś kierowca pragnie włączyć
zakres wsteczny RA, wówczas wałek 113 wybierakajest przesuwany osiowo w kierunku W3 (fig. 18)
dla odłączenia wycięcia 156 w członie 157 wybieraka poprzez boczne przechylenie górnej dźwigni
121 do położenia z fig. 22. Następnie wałek 113 wybieraka zostaje obrócony przez ruch ku tyłowi
górnej dźwigni 121 do położenia z fig. 21 dla przeniesienia członu 153 wybieraka do zaznaczonego
przerywaną linią położenia RA z fig. 18, a tym samym dla przesunięcia tulei M w lewo względem jej
położenia środkowego dla ukończenia wyboru wstecznego położenia RA. Tenruch górnej dźwigni
121 z przedniego zakresu FA do tylnego zakresu RA jest pokazany przerywaną linią 200 na fig. 13.
Gdy wypust 151 znajduje się w położeniu RA z fig. 18, wówczas znajdujące się na członie 157
wybieraka skrzydło 160 zapobiega wejściu wypustu w lewo (kierunek W4) na tor ruchu członu 157
wybieraka. Podczas obrotu wałka 113 wybieraka do położenia RA z fig. 18, kołnierz 156 przesuwa
się pod płytką graniczną 166.
Podobnie, gdy zestaw kół wejściowych Z jest ustawiony na zakres przedni FB (fig. 16),
wówczas zakres wsteczny RB (fig. 19) otrzymuje się przez przemieszczenie osiowe wałka 113
wybieraka w kierunku W3 dla odłączenia wycięcia 156 przez nachylenie na bok górnej dźwigni 121
do położenia z fig. 22, a następnie obrócenie wałka 113 wybieraka przez przechylenie do przodu
górnej dźwigni 121 do położenia z fig. 23. Powoduje to przeniesienie członu 153 wybieraka do
zaznaczonego przerywaną linią położenia RB z fig. 19, a tym samym przesunięcie tulei M w prawo
względem jej położenia środkowego, co kończy operację wybierania wstecznego przełożenia RB.
Gdy wypust 151 znajduje się w położeniu RB z fig. 19, wówczas znajdujące się na członie 157
wybieraka skrzydło 170 zapobiega ruchowi wypustu 151 w lewo (kierunek W4). W trakcie obrotu
wałka 113 do położenia RB z fig. 19, kołnierz 165 porusza się pod płytką graniczną 166. Ruch górnej
dźwigni 121 z położenia zakresu przedniego FB do wstecznego RB jest pokazany przerywaną linią
201 na fig. 13.
Jak wynika z powyższego opisu, współdziałanie kołnierza płytki granicznej 166 oraz skrzydeł
160 i 170 zdecydowanie określa zakres ruchów górnej dźwigni 121, tak że nie ma dodatkowej
potrzeby fizycznego jej prowadzenia.
Na fig. 26 i 27 pokazano zmodyfikowaną postać mechanizmu wybieraka, zestawionego łącznie
z górną dźwignią 120, przy czym elementy o działaniu jednakowym w stosunku do elementów
opisanych w odniesieniu do fig. 5 i 6 są podobnie oznaczone.
W rozwiązaniu pokazanym na fig. 26 i 27 przełącznik elektryczny 144 został przesunięty w
pobliże toru ruchu członu blokującego 127, a ponadto zastosowano sprężynę 300, oddziaływującą
pomiędzy dolną dźwignią 134 a widełkami 128 i współdziałającą ze sprężyną 142 dla popychania
wałka 112, a tym samy palca 122 do położenia pokazanego na fig. 26, w którym górna dźwignia 120
znajduje się w pierwszym i drugim przełożeniu na płaszczyźnie m z fig. 12. W celu uruchomienia
przełącznika 144 dla zamiany górnego zakresu na dolny zakres zestawu kół wyjściowych Y, górna
dźwignia 120 jest przesuwana po płaszczyźnie neutralnej n w lewo względem płaszczyzny m do
położenia H/L na fig. 12. Powoduje to pociągnięcie wałka 112 i palca 122 w prawo względem
położenia pokazanego na fig. 26, wbrew działaniu sprężyny 142 i przechyleniu członu blokującego
127 zgodnie z ruchem wskazówek zegara, do zaznaczonego przerywaną linią położenia 127' dla
zetknięcia się i uruchomienia przełącznika 144. Takjak w opisanym poprzednio układzie, każdy
ruch górnej dźwigni 120 do położenia H/L z fig. 12 powoduje zmianę pomiędzy górnym a dolnym
zakresem zestawu kół wyjściowych Y.
Płytka prowadząca 301 z wystającym kołnierzem jest zamocowana do płytki 131. Płytka
prowadząca 301 zapewnia jedyną możliwość ruchu palca 122 w prawo względem położenia
pokazanego na fig. 26, gdy znajduje się w płaszczyźnie neutralnej n.
Jedna z korzyści wynalazku polega na tym, że można łatwo wyjąć widełki IM, 101,102 i 103
wybieraka przez otwór 132. odkręcając śrubę ustalającą 108 a następnie przesuwając szynę 105
montującą widełki wybieraka w prawo na fig. 3, po czym zesuwa się po kolei widełki od strony
lewego końca szyny 105. Należy również podkreślić, że szczególnie ekonomiczne rozwiązanie
wybieraka ma zastosowane widełki 104, przeznaczone do wybierania zakresu zestawu kół pełzania
C oraz cylinder hydrauliczny 114 dla uruchamiania widełek 103 wybieraka, zamontowanych na tej
samej szynie 105.
8
141 S66
Zastrzeżenia patentowe
1. Przekładnia pojazdu, mająca obudowę osłaniającą wielostopniowy główny zestaw kół
zmiany prędkości oraz szeregowy zestaw kół zmiany zakresu, przy czym zmiany prędkości i
zakresu są powodowane poprzez widełki wybieraka, znamienna tym, że widełki (161, 102, 190)
wybieraka prędkości w głównym zestawie kół (X) i pierwszego zakresu w zestawie kół wejściowych
(Z) są zamontowane na pojedynczej szynie (165) widełek wybieraka i są przesuwne względem niej
osiowo, przy czym szyna (105) jest unieruchomiona względem obudowy (166, 107) za pomocą
wyjmowalnej śruby ustalającej 168, zaś obudowa (166 167) posiada otwór (132), a szyna (165)
widełek wybieraka jest zamontowana w obudowie (166, 167) osiowo przesuwnie wewnątrz tej
obudowy po zwolnieniu śruby ustalającej (168) dla umożliwienia wyjmowania widełek (161,162,
160) wybieraka po kolei z jednego końca szyny (165) poprzez otwór (132).
2. Przekładnia według zastrz. 1, znamienna tym, że na szynie (165) widełek wybieraka,
przesuwnie względem niej, są zamontowane następne widełki (163) wybieraka, uruchamiające
zestaw kół wyjściowych (Y) zmiany drugiego zakresu.
3. Przekładnia według zastrz. 1 albo 2, znamienna tym, że na szynie (165) widełek wybieraka
przesuwnie względem niej są zamontowane następne widełki (164) wybieraka, uruchamiające
zestaw kół pełzania (C).
4. Przekładnia według zastrz. 2, znamienna tym, że widełki (163) wybieraka zestawu kół
wyjściowych (Y) zmiany drugiego zakresu są przesuwane osiowo względem szyny (165) za pomocą
cylindra hydraulicznego (114), który otacza część szyny (165).
5. Przekładnia według zastrz. 4, znamienna tym, że cylinder hydrauliczny (114)jest cylindrem
podwójnego działania i zawiera dwudziałaniowy tłok (115) o zróżnicowanej powierzchni, który
otacza szynę (165) i dzieli cylinder na dwie komory robocze przy czym jeżeli obydwie komory
robocze są poddawane działaniu ciśnienia na tym samym poziomie, to tłok (115) przesuwa się w
jednym kierunku, zaś jeżeli tylko jedna komora jest sprężana, wówczas tłok przesuwa się w
przeciwnym kierunku.
6. Przekładnia według zastrz. 1, znamienna tym, że na szynie (165) widełek wybieraka jest
zamontowany przegubowo człon blokujący (127), zapewniający w danym czasie ruch tylko jednych
widełek (161,162) wybieraka głównego zestawu kół (X) zmiany prędkości.
7. Przekładnia według zastrz. 1, znamienna tym, że widełki (161,162) wybieraka są przesuwne
względem szyny (165) za pomocą mechanizmu wybieraka, zawierającego uruchamianą ręcznie
górną dźwignię (126), zamontowaną pośrodku swoich zakończeń na kulistym przegubie (139) w
oprawie montażowej (256) dla możliwości przechylania wokół dwóch prostopadłych osi oraz dolną
dźwignię (134) zamocowaną dolnym końcem za pomocą kulistego przegubu (135) we wsporniku
(136), zaś górnym końcem połączoną roboczo za pomocą częściowo kulistego członu (137) z
dolnym końcem górnej dźwigni (120), zawierającym kielichowy człon (138), przy czym dolna
dźwignia (134) jest połączona za pomocą kołka (133) pośrodku swoich zakończeń z wałkiem (112)
wybieraka, którego podłużna oś przechodzi przez wspornik (136), przez co przechylenie górnej
dźwigni (126) wokół jednej z prostopadłych osi powoduje przemieszczenie osiowe wałka (112)
wybieraka w kierunku (Wl, W2) równoległym do jego osi podłużnej, zaś przechylenie górnej
dźwigni (120) wokół drugiej prostopadłej psi powoduje obrót wałka (112) wybieraka wokółjego osi
podłużnej.
Ml 869
FIG.1
8 U
1 V
3 '*
Hi'Lo
FIG.2
ti
i2C
.g
w~*
H
FA/FC
w
—Hfr
I
RA/RC'\ '^FBJFD
m-'
FIG.12
RG.13
141860
/2?
)W 125
/#
fOff W5f09
r<W
V2
r p.
124
FIG.3
I
122 \
mt
W3
WJ5
-—tl-i7-
"r
/tf #f
«f
#0
/22
#/ /
Ho'
K
FIG.5
141 MO
FIG.28
120,
4co
251
ts^:
au
V K'Ml)
402
fi
t90Ł
/i?/ //? ^
łZ&3.
(^
FIG.7
141860
127a
FIG.8
FIG.9
Fie.11
We
ws
FIG.1A
FIG.15
141 860
flf/^C
FIG. 16
FIG.17
Fa, FąFcFo
i
Fb,Fd,
i Ra,Rn
M? k m FIO20
Ra,Rs
Rc,Rd
i ,W*
FIG.22
FIG.23
1418*6
r—
KOŁA ZESTAWU
ZAKRES
PRZEDNI
KOŁA GŁÓWNEGO
\nr
prze- KÓŁ WEJŚCIOWO {ZESTAWU KÓLX
iŁOŻEM*
Z, OZNACZONE
\PRZEDNIEGC
OPNOiNIKIEM
29,32
1
X
2
X
3
X
4
X
OZNACZONE
I
KOtA ZESTAWU
KU WYJŚCIOWYCH V
OZNACZONE
ODNOŚNIKIEM
ODNOŚNIKIEM
28,31 10,15 11,16 12,17 13,18
a 25
13,16, Q
X
X
X
X
Fa
X
X
X
5
,X
6
X
7
X
8
X
X
X
X
X
X
Fb
Fe
9
X
10
X
1 1
X
12
X
X
X
X
x
X
x 1
X
X
X
U
X
15
X
X
Fd
i
x 1
X
13
X
X
x j
x
1
X
1
;/
i
:<
1
1
*ó
X
FIG.24
_Ld
j
141860
r "
'
KOfcA ZESTAWU KÓŁ, KOM GŁÓWNEGO
WEJŚCIOWYCH Z ZESTAWU KÓL X
NR
1 ZAKRES
wsrrczwy
PR2£-
ŁOŻENIA
KOI* ZESTWU KÓt
\visjktowiCH y
OZNACZONE
OZNACZONE
OZNACZONE
ODNOŚNIKIEM
ODNOŚNIKIEM
ODNOłNWEH
WCClNEGi
23
3^
29,32,33, 10,15 11,16 12,17 13,18
3^,28,31
Q,25 13,18,
Q
23
32
RA
1
X
2
X
3
X
U
X
X
X
X
X
X
X
X
5
X
6
X
7
X
8
X
X
X
X
X
X
RB
RC
RD
9
X
10
X
11
X
12
X
X
X
X
X
X
X
X
U
X
15
X
16
X
|
X
1
X
|
x 1
X
x 1
X
X
X
X
FIG. 25
X
X |
X
13
X
1
X |
141860
Pracownia Poligraficzna UP PRL. Nakład 100 egz
Cena 220 zł
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
2
Размер файла
1 751 Кб
Теги
pl141860b1
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа