close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

2241 ergalievs makhala takhiriptarinin matin mazmunin ashudagi khizmeti s. ergaliev e. asanbaeva

код для вставкиСкачать
ISSN 1811-1823
FblAblMH ЖУРНАЛ
SpZS
ЩаЫг-
С ЮРАЙГЫРОВ АТЫНДАГЫ
Павлодар memaekettik
УНИВЕРСИТЕТ!
ФНЛОЛОГИИЛЫК СЕРИИ
Ь.
1/2013
ПМУ ХАБАРШЫСЫ
ВЕСТНИК ПГУ
0О Ж 811.512.122:050
/(. С. Ергалиев, Е. Асанбаева
МАЦ АП А ТАЦЫРЫПА ТТАРЫНЬЩ МЭТ1Н
МАЗМ¥НЫН АШ У ДАРЫ ЦЫЗМЕТ1
Мак,алада публициспгикалык; тсщырыпашшардыц макала
мазмунын ашудагы цызмепй щрастырылган. Газеттег '1 м акала
тацырыпаттары оныц мазмунына uuiapa emin, оны «жарнамалау»
цызметтерш icne асыру барысында m ziezi уш талтща жауан
Щретшдт айтылып талданады. Тсщырып пей мэпйн арасында ланыс
58______________
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
_____
орныеуушт макрла атауы сщпараттЫлыц тургыдан магыналы жене
мацала мазмунына сай болуы керек.
Кез келген такырыпат мэтшнен бурын орналасып, оньщ мазмунына
ишара етед! жэне автордыц кезкарасын, макалада баяндалатын окигага
деген багасын бщвдредь Такырыпаттын эдебиетте, acipece публицистикада
алар орны, аткаратын кызметч ерекше. K|a3ipri кезде окырманныц газет
не журналды басынан бастап, сонына дейш толык окуы сирек кездеседь
Кебше ол басылымньщ айдарларына жэне макала такырыпаттарына шолу
жасап, езше кызыкты болып кершгендерш гана зейш салып окиды. MiHe,
сондыктан тшшшер макалаларыныц атын коюга ерекше ден койып, ондагы
мэтшд1 оцтайлы «жарнамалауга» тырысады.
И. И. Карева окырманныц газет бетгершен езше кызыкты акпаратты
дэл табуын жешлдету упнн публ ицистикал ык макала такырыпаттары непзп
уш талапкажауап 6epyi керек дейдь Олар: акпараттылык, мэтш мазмунымен
сэйкестш жэне керкемдж бейнелш п [1]. Осындагы акпараттылык жэне
мазмунмен сэйкестшк кез келген газет макаласы такырыпатыныц мшдегп
белплер1 болса, бейнелш п немесе грамматикалык курылымы макаланын
керкемдтне жауапты элемент болып табылады.
Акпараттылык; немесе мазмундыльщ. Орыс жазушысы, тарихшысы
Н. А. Ульянов: «Такырыпат макала мазмунын дурыс ашпагандыктан. шын
мэшнде мазмуны кызыкты болатын макала ез окырманын таба алмай жатады»,
- дей отыра, каламгердердщ шыгармаларына «e c iM » берместен бурын, онын
нактылыгына жэне магыналылыгына ерекше ден салу керекпгш айтады [2].
Муныц 03i окырман кеншн накты мэтшге аударуда макала такырыпатыныц
акпараттык тургыда магыналы болуыныц манызы зор екещцгш керсетедк
Профессор Э. А. Лазарева езшщ ецбегшде такырыпаттын акпараттыкмагыналылык Kbi3MeTiHтерен зерттеп, мэтш курьшымыньщ турл1 элементгер1
(H e r i3 r i ой, тезистер, калыптаскан жагдайга аналитикалык бага беру,
иллюстрация немесе мысал, т.б.) такырыпатта калай KepiHic табатындыгын
аныктау KepeicririH айткан [3]. Такырыпат непзшде мэтш курылымынын
6ip не б1рнеше элементтер1 KepiHic табуына орай такырыпаттар б)рбагытты
жэне кепбагытты болып ж1ктеледк
I. Б1рбагытты такырыпаттар мэтш курылымынын 6ip гана элеменпмен
ланыста болады.
1.
Такырыпаттардыц кептеген б ол i ri мэтшнщ Heri3ri ойыныц курамын
мретш такырыбын бмщред*. Такырыпаттын аткаратын непзп мшдеттершщ
6ipi - газеттщ усынып отырган басылымыныц такырыбы жайлы хабарлау.
Макала атауы кебше накты 6ip кейшкер не окига туралы баяндайды
немесе белrim 6ip жагдайда орын алган кубылыс я ic-эрекет жайлы сез
eTyi мумкш. Онда ол «окига - болды», «кубылыс - орын алды», «жагдай -
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
59
жасалды» деген сынды упплер бойынша курастыры лад ы. Эдетте, осындай
такырыпаттарды окырман жещл кабылдап. алдын ала макала шамамен не
жайлы сез ететш дш н б1рден тусшедь
Сонымен катар автор окырмандарды кызыктыру максатында езш щ
такырыпатына керкемдж косып, макала атауы ретшде мэтш такырыбына
сай келетш макал-мэтелдерд1 не болмаса танымал адамдардьщ создерж
колдануы эбден мумкш.
2. М акала атауы оньщ идеясымен тыгыз ланыста болып, автордьщ
онда баяндалган окигага деген аналитикалык багасын, кезкарасын б1лд1руi
мумкш. Осындай у л п д еп такырыпаттарды окыган кезде окырман кобше
алдын ала мэтшнщ не жайлы екещ ипн болжайды да, макаланы окып болган
сон, такырыпатына кайта кецш б о л т , автордьщ бутан деген ni xi piH, багасын
аныктайды, сонымен катар оны ез кезкарасымен салыстырып, ой елегшен
втюзу мумкшд1пне не болады.
3. Макала атауында ондагы окига ж еш сш щ 6ip сюжет1, тезиа Kepinic
табуы мумкш. Эдетте, тшшшер оз макалаларындагы накты 6ip кубылыска
(эрекетке) окырман кец ш н аударгысы келгенде осындай aflicTi колданады.
4. Макала такырыпатында н еп зп окигамен катар жанама кубылыстар
да K e p iH ic табуы мумкш. М ундай карапайым, маныздылыгы бойынша
екшып орында турган окигаларды такырыпат ретшде колдану макаланын
экспрессивтшпн жэне оган деген окырманнын кызыгушылыгын арттырады.
II. Кепбагытты немесе кешещц такырыпаттар мэтш курылымынын
6ipH euie элементтер1мен б1рден ланы ста болып, курдел1 акпарат K03i
болып табылады. Мундай такырыпаттардын акпараттык мазмундылыгы
алдынгы лары на Караганда элдекайда артыгырак. Бейнел1к-коркемд1к
тургысынан да мундай макалалар жогары санатка жаткызылады.
Кешенд1 такырыпаттар эртурл1 тэсшдермен курастырылуы мумкш.
П у б л и ц и сти к ад а ен кеп та р ал га н ы - та к ы р ы п а тты н eKi б о л ж тен
курастырылуы. Эдетте, мундай у лпд еп такырыпаттардын 6ipiHiui бел1м1
накты 6ip окига жайлы жумбактап, туспалдап ишара етсе, eKiHiiii бел1м1 оны
толыктырып, TyciH flipefli, магынасын ашады.
Mamin мазмунымен сэйкестЫ. Т1лцилер оз м акалалары на атау
беретш кезде ж1беретш улкен к ем ш ш к тер д щ 6ipi - окырмандардын
кызыгушылыктарын арттыруды максаттутып, мэтш мазмунынан алшак не
мулде сай келмейтш такырыпат 6epyi. Э. А. Лазарева: «Такырыпат пен мэтш
арасындагы магыналык ланыс бузылган кезде стилистикалык кател1ктер
орын алады... Газет макаласынын такырыпаты оньщ мэтшше ишара eTin,
оньщ шагын KepiHici болуы THic. Осы кезде «такырыпат - мэтш» ланысы
туындайды. Макала атауы мэтшнщ Heri3ri ойын дамытып, онын мазмунымен
тыгыз аракатынаста болса гана, экспрессивт1 ланыс орын алады. Ал егер
такырыпат бул талаптарга сай келмей тандалган болса, экспрессиянын
60
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
________
туындамауымен коса, такырыпаттыц мэтш мазмунымен ланысын туану
киынга согады», - дейд1 [3].
«Такырыпат - мэтш» жуйесшдеп жацсак магыналык ланыстын
келесшей турлерш керсетуге болады:
1. Макала атауы мен оныц м эт ш арасындагы ланыс квмесю жэне оны
аныктауга окырман белгш денгейде куш салуы керек. Автордын макал асына
берген атауы мэпндеп б1рнеше сейлеммен гана ланысты болса, осындай
кателш орын алады.
2. Такырыпаттыц езш ем турл1 (не одан да кеп) магынада TyciHyre
болатын болса, «такырыпат - мэтш» арасындагы ланыс булыцгыр болады.
Макаланы окыганнан кейш де окырман автордын осындай такырыпат аркылы
неш айтып жеткЬгнй келгенш тусшбей жатуы мумкш. Сонды ктан осындай
кателйстерден алшак болу керек.
3. Такырыпаттын магынасы мэтш мазмунына керегар келедь
4. Макала такырыпатында кец магыналы, кепсалалы, эртурл1
такырыптагы мэтшдерде кездесе беретiH сездер колданылса да, осындай
стилистикалык кателге орын алуы мумкш.
5. Мэтш мазмунына еш жауапсыз, ол туралы жал ган болжамга экелетш
такырыпаттар.
Грамматикапык щрылым немесе квркемдт бейнелшк. Бурын, scip ece
кенес уакытында, газет макалаларыныц такырыпаттары мазмунына карай
уксас жэне б ip сарынды болса, каз1рп баспасезде макала атауы оныц мазмуны
жайлы хабардар етумен катар, бейне oip тауар каптамасы сиякты окырманды
езш оку га ел1ктейд1, кызыктырады. Ягни макала атауы негурлым бейнел! dpi
керкем болса, окырманныц оны оку ыктималдыгы согурлым жогары болады.
Орыс 3 e p rrey uiici М.Шостак езшщ макаласында: «Бугшп такырыпаттар
бурынгыдай дэстурл1 улп бойынша курастырылудан кадды. Кеп уакыт
бойы устемдж еткен «такырыпаттар кыска s p i нуска болу керек» деген
кагида тубегейлг жойылды. K&3ipri кезде «авторлык еркшшк» у акыты орын
алды: такырыпаттар курамына сандар да, кыскартылган сездер де, жалкы
еамдер де, ауызем сейлеу стюпнщ элементтер1 де, шет тшдеп сездер де, т.б.
ене бастады», —дейд1 [4]. Шынымен де, K a3ipri уакытта публицистикалык
мэтшнщ грамматикалык курылымында кептеген элементтер белсеадй турде
колданылалы. Солардыц непзгшерк
1. Констатация жэне резюме.
Констатациялъщ такырыпаттар карапайым окигапар, жаналыктар
жайлы айтканда, калыптаскан жагдайды тусйодргенде колданылады. Мундай
макала такырыпаттары кебше хабарлы сарында жазылады да, мэселенщ
мэн-жайы окырманга ыпты жетк1з1лед1.
Констатациялык такырыпаттар жеке 03i кыска хабарлама, м этт болуы
мумкш. Э детте, мунда автор окига жайлы баяндауды такырыпаттыц ез1мен
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
61
бастап, айтылган сю ж етп б1ртшдеп макала м этш м ен ep6iTin ж^бередк Кей
кездер1 осындай такырыпаттар ею -уш сейлем нен куралуы мумкш.
Т ацы ры n a m -р е зю м е 9flici, эдетте, автор макаланьщ озш ушшин жактан,
объектива тургыдан жазаотырып, оньщатауында озш щ n i K i p i H , кезкарасын
жанамалап биш ргкл келген кезде колданылады. Мундай такырыпаттарда
жасырын ирония жш кездеседк
2. Интрига нем есе ш иелеш с ж эне сенсация.
Тшшшер осы ндай сипаттагы такырыпаттарды колданганды унатады.
C e 6 e 6 i ол ар окы рм анньщ кы зы гуш ы лы гы н ояты п, макаланы окуга
итермелейдь Осындай санаттагы такырыпаттардын iiuinae экспрессивтш п
бой ы н ш а ж огары сы - так ы р ы п ат-п ар ад ок с. М у н д а й такы ры паттар
окырманды кызыктырып, тацкалды румен коса, м этш нщ магыналыгын,
м эн дш гш б1ршама арттырады.
3. Дэйексоз, каратпа соз, сурак
Макаладагы кeйiпкepлepдiч еЫмдерш оньщ атауында жазу да макалага
деген кызыгушылыкты арттырады.
Макала атауында жш колданылатын келеЫ эд1с - такырыпат-дэйексоз.
Э детте, мунда авторлар когамньщ кез келген табы уш1н TyciHiicri api таныс
канагтты сездерд1, макал-мэтелдерд! не гуламаадамдардыцсездерш колдануга
тырысады. Танымал дэйексезд1 кыскартып не ондагы сездерд1 озгертш,
макала мазмунына сай жаца тургыдан корсету' 3flici д е окырмандардьщ
кызыгушылыктарын арттырады.
Каратпа-такырыпаттарды да газет беттершде жш кездеспруге болады.
Кеб1не осындай сипаттагы такырыпаттар ундеу мэши макалаларда колданылады.
4. Тыныс белгшер!
Б угш п тацда публицистикалык макала такырыпаттарында барлык
тыныс белгш ерш кездеспруге болады:
- Сурак белпс1 окырманды м эселенщ мэн-жайына жетш , сурактын
ж ауабын табу y m iH макаланы окуга итерм елейдь Кей кездер1 мундай
такырыпаттар риторикалык сарында болуы мумкш.
- Л еп б ел ое* б е л п л 1 6ip коцш-куйд1 ж е т ю зе д г куаныш, шаттык,
ашу, т.б. Сондай-ак буйрык мэнд1 ундеулер де осындай тыныс б ел п а м ен
ерекшеленедь
- К,ос нукте, эдетте, макала атауыньщ экспрессивтш iriн арттырады.
C e6e6i мундай такырыпаттар кебш е ею б о л 1ктен турады: 6ipiHiuicnme
ой ж умбакталы п, туспалданы п ж етю зш ее, eKiHiiiici оны толыктырып,
тус1нд1ред]' не болмаса, KepiciHiue, такырыпатка купиялылык косып, оган
деген кызыгушылыкты арттырады.
- Коп нукте - такырыпатта жш кездесетш тыныс бел rici. Осы тэсы
. аркылы журналист окырманга жетюзгйн келген ойын толык айтпайды да,
осылайша макаласын сонына дейш окуына итермелейдь
62
________________ ISSN 1811-1823. Вест ник ПГУ
5. Ойнакы такырыпат
Эдетте, мундай такырыпаттарда аллегория, аллитерация, касакана жасалган
граммагикальпс кагеп1ктер, неологизмдер, т.б. «куралдар» колданылады. Теракты
сез TipKecrepi де публицистикалык макала такырыпатгарында жт кездесед!,
олардьщ езгертшin, жаца туршде усынылу ы да сирек кубылыс емес. Кей кездер]’
тшшшер макапаларыныц такырыпаттарын елец жолдары репное де усынады.
Барша халыкка танымал фильмдердщ не эуендердщ аттарын езгертт, макала
атауы репнде усы ну да журналистикада жш колданылатын эдгстердщ 6ipi.
MiHe, осындай эдю-тэсщдер аркылы журналистер макала такырыпаптарына
бейнелипк косып, оларды ойнакы erin, окырманныц кьвыгушылыгын тудыруга
тырысады. Осы жерде ескере кететш oip нэрсе - такырыпатка ойнакылык
косамын деп, оны непзп м1ндеттер1нен айырып алмау: кез келген такырыпат
тауар каптамасы сек1лд1 оны жарнамалап, оган деген дуй1'м журттыц
кызыгушылыгын тудырумен катар, ец алдымен, окырманды макала MdTiHi
жайлы хабардар eTin, оныц мазмунына сай болуы керек.
ЭДЕБИЕТТЕР TI3IMI
1 Карева, И. И. Заголовки в газете: информативность, соответствие
содержанию, грамматическое построение. - Санкт-Петербург, 2001.
2 Блисковский, 3. Д . Муки заголовка. —Москва : Книга, 1981.
3 Лазарева, Э . А. Заголовок в газете. - Свердловск, 1989.
4 Ш оста к, М. А. Сочиняем заголовок, статья. Журналист, 1998, №3.
Павлодар мемлекетпк педагогикалык институты, Павлодар к.
Материал 02.02.13 редакцияга тусп.
-i
’'
К. С. Ергалиев, Е. Асанбаева
Роль заголовков в раскры ти и содержания статьи
Павлодарский государственный
педагогический институт, г. Павлодар.
Материал поступил в редакцию 02.02.13.
К. S. Ergaliyev., Е. Asanbayeva
The role of the headlines in the disclosure of the articles content
Pavlodar State Pedagogical Institute, Pavlodar.
Material received on 02.02.13.
В статье рассматривается раскрытие содержания газетных
заголовков. Также говорится о том, что заголовки газетных
статей, учитывая их содержание, в процессе реализации рекламной
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
деят ельн ост и от веч аю т о сн о вн ы м т рем т ребован и ям . Д ля
уст ановления свя зи м е ж д у за го л о в к о м и см ы сл ом т екст а, необходимо,
ч т обы с о д е р ж а н и е ст а т ьи с о о т в е т с т в о в а л о е г о назван и ю .
The article considers the disclosure o f the newspaper headlines con­
tent. Also refers to the fact that the headlines, considering their content,
in the process o f implementation o f promotional activities meet three
main requirements. To establish a connection between the heading and
the meaning o f the text, it is necessary that the content o f an articles cor­
responds to its name.
63
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
2
Размер файла
235 Кб
Теги
ergaliev, mating, asanbaeva, mazmunin, ergalievs, khizmeti, makhala, takhiriptarinin, ashudagi, 2241
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа